ONDERDAK GEVEN AAN PIJN EN HOOP

Wie vrienden heeft die in een koor zingen of een instrument bespelen, kon de afgelopen maand rekenen op menige uitnodiging. Er sluiten de komende jaren twee kerken per week in ons land, maar desondanks wordt de lof des Heren op talloze podia gezongen rond de Kerst. Een violiste uit onze kennissenkring speelde, door heel het land, in wel 16 verschillende kerken en zalen. Zo ontvingen wij een uitnodiging om begin december in de Pieterskerk in Utrecht een concert bij te wonen van Quintessens onder leiding van Hans Noyens. Bijna 1000 jaar wordt in deze prachtige kerk de lofzang gaande gehouden. En bijna vier eeuwen biedt zij onderdak aan de Waalse gemeente, die daar onderdak vond toen de Hugonoten uit Frankrijk verdreven werden. Ik werd daarbij bepaald tijdens het concert, waarin werken van Heinrich Schutz werden uitgevoerd, die in diezelfde eeuw gecomponeerd werden. Het programma volgde de lijn van Advent, via Kerst tot de vlucht naar Egypte. We hoorden een deel uit de ‘Symphoniae Sacrae III (1650), waarin de engel Jozef waarschuwt omdat Herodes alle pasgeboren jongetjes wil vermoorden. Talloos zijn de verhalen van mensen die door dood en honger bedreigt alle zekerheden verliezen. Daar weet Israël van, de Hugenoten, de Armeniërs, de Vietnamezen, Palestijnen, Koreanen, Afghanen, tot de mensen op de Haagse Koekamp aan toe. In mijn Utrechtse gemeente had ik een diaken die zich het lot van de asielzoekers zo aantrok, dat ze er letterlijk niet van sliep. Vluchtelingen waren voor haar geen getallen uit een statistiek of onderwerp van politieke discussie, maar vlees en bloed geworden verhalen van wanhoop en angst. Kerken en kerkgebouwen ontlenen hun bestaansrecht daaraan dat die verhalen onderdak krijgen en serieus genomen worden. In liturgie en (wereld)diaconaat geeft de christelijke gemeente stem en bijstand aan deze roependen in de woestijn. Op de grens van het nieuwe jaar mogen we ook bedenken dat de verhalen van vluchtelingen ook kiemen van hoop in zich dragen. Vluchtelingen ontvluchten niet alleen de rampspoed, ze geloven diep in hun hart op een betere toekomst voor hun kinderen, voor henzelf. Zeker, we lezen verdriet in hun ogen, maar ook verwachting! ‘Wie weet krijg ik dit jaar mijn verblijfsvergunning of word ik met mijn echtgenoot herenigd’.
Schütz zette de woorden van de engel (Matt. 2:13-15) tot Jozef op muziek en laat de engel tot drie maal toe zingen: ‘Steh auf’. Een Paasboodschap in een vluchtelingenverhaal! ‘De Schriften ademen opstanding’, zei iemand eens. Wat heeft de componist Schütz de evangelist Matteüs goed begrepen: we moesten het wel horen daar in de Pieterskerk. Herodes heeft niet het laatste woord, want tot driemaal toe breekt het licht van Pasen door het doodsgevaar heen. Zoals de jonge Samuel, toen alles verloren leek, tot driemaal zijn naam hoorde en zei: ‘Hier ben ik’. En het koor in de Pieterskerk zong: ‘Und er stund auf’. Hier geen tenor als evangelist die het verhaal vertelt, maar het koor. Want het verhaal van hoop moet door de gemeenschap door verteld worden – binnen en buiten de kerk. Een jaar van opstaan toegewenst.

Rob van Essen

(Column – Kerk in den Haag, januari 2013